Basit bir kavanoz makarna sosu almak niyetiyle bir süpermarkete giriyorsunuz. İlk gördüğünüzün fiyatı $25, yani bütçenizi aşıyor, ancak birkaç adım sonra $11 fiyatında başka bir tane görüyorsunuz.
Ve fazla düşünmeden, farklı bir bağlamda sos için bu kadar para ödemekte tereddüt etseniz bile, makul bir anlaşma olduğunu düşünerek onu alırsınız.
Bu, araştırmacıların demirleme önyargısı olarak adlandırdıkları, kararlarınızın karşılaştığınız ilk bilgi parçasına dayandığı bilişsel bir sorundur.
Demirleme önyargısının var olmasının nedeni, insan beyninin sürekli olarak karar yorgunluğunu azaltmaya çalışması ve kısa yollara güvenmesidir.
Demirleme, düşünce sürecinizi hızlandırır, ancak kötü karar vermeye de daha yatkın hale getirir.
Bu makalede, demirleme önyargısının tam olarak ne olduğundan, neden ortaya çıktığından, nasıl fark edileceğinden ve kendinizi bundan korumak için neler yapabileceğinizden bahsedeceğim.
Önemli Çıkarımlar
- Demirleme önyargısı, insanların karşılaştıkları ilk bilgi parçasına çok fazla güvenmeleri ve bunu daha sonraki tüm yargılar için bir referans noktası olarak kullanmaları anlamına gelen bilişsel bir önyargıdır.
- Çapalama önyargısı iki ana psikolojik mekanizma ile açıklanmaktadır: doğrulayıcı hipotez testi ve çapalama ve uyum.
- “Perakende satışta, maaş pazarlıklarında, akademik notlandırmada ve araştırma tahminlerinde ”eskiden/şimdi" indirimleri, günlük yaşamdaki çapalama önyargısının bazı yaygın örnekleridir.
- Çapa atma tamamen ortadan kaldırılamasa da, kasıtlı olarak çapaya karşı çıkarsak ve çapaya maruz kalmayı geciktirirsek kararlarımız üzerindeki etkisini azaltabiliriz.
Çıpalama Önyargısı Nedir?
Demirleme önyargısı, insanların bir karar verirken aldıkları ilk bilgiye nasıl çok fazla güvendiklerini tanımlayan bir düşünme hatasıdır.
Başlangıçtaki bir sayı veya fikir olabilecek bu ilk bilgi parçasına çapa adı verilir.
Çapanın bir referans noktası haline geldiğini ve gelecekteki tüm yargıların sıfırdan yapılmak yerine ona yakın kaldığını söyleyebilirsiniz.
Yapay Zekanın Mesajlarınızı Algılaması Konusunda Bir Daha Asla Endişelenmeyin. Undetectable AI Sana yardım edebilirim:
- Yapay zeka destekli yazınızın görünmesini sağlayın İnsan gibi.
- Bypass tek bir tıklama ile tüm büyük AI algılama araçları.
- Kullanım YAPAY ZEKA güvenli bir şekilde ve güvenle okulda ve işte.
İlginç olan, referans yanlış olduğunda, hatta yanlış olduğunu açıkça bildiğimizde bile demirleme önyargısının kararlarımızı etkilemesidir.
Örneğin, “eskiden $500 olan” ve şu anda $250 olan bir ürünü indirimde görürseniz, o ürün başlangıçta asla o kadar değerli olmasa bile, $500'ü temel olarak düşünürsünüz.
Demirleme önyargısı ilk olarak psikologlar Amos Tversky ve Daniel Kahneman tarafından ortaya atılmıştır. İkili, insanların rasyonel karar vericiler olduğu efsanesini yerle bir eden bir dizi aldatıcı basit deney kullandı.
Deneylerden birinde, katılımcılara bir matematik probleminin cevabını tahmin etmeleri için 5 saniye verdiler.
Katılımcıların yarısına bu soru yöneltilmiştir: 1 × 2 × 3 × 4 × 5 × 6 × 7 × 8
Ve diğer yarısı da bunu aldı: 8 × 7 × 6 × 5 × 4 × 3 × 2 × 1
İlk grubun medyan tahmini 512 iken ikinci grubun 2.250 olduğu ortaya çıktı. Doğal olarak araştırmacılar bu farkın neden kaynaklandığını merak ettiler, çünkü problem tamamen aynıydı, sadece farklı şekilde düzenlenmişti.
Olan şey başlangıç noktalarındaki farklılıktı. İlk grup küçük sayılarla başlarken, ikinci grup daha büyük sayılar gördü.
İlk birkaç sayıdan bir çapa oluşturulduktan sonra, beyin yeterince yakın ayarlandı.
Deneyler, farklı kültürler, yaş grupları, uzmanlık seviyeleri, meslekler vb. arasında defalarca tekrarlandı, ancak yargıları benzer şekillerde öngördü.
Çapalama Önyargısı Neden Önemlidir?
Sabitleme yanlılığının en yakın sonucu, değerleriniz başlangıç değerlerine doğru yöneldiğinden sayısal bozulmadır.
Etki, çapa olduğunda bile devam eder:
- Rastgele
- Açıkça alakasız
- Hiçbir bilgi içeriğine sahip olmadığı açıkça belirtilmiştir
Araştırmacılar muğlak verilerle karşılaştıklarında, daha önce oluşturulmuş teoriler veya ölçütler şeklindeki önceki çapalar yorumlarını etkileyebilir.
A yasal karar verme üzerine çalışma zararların belirlenmesi veya cezaların belirlenmesi gibi son derece müzakereye dayalı kararların da çıpalanmaya açık olduğunu ortaya koymuştur.
Benzer şekilde, sayısal çapaların da aşağıdakiler üzerinde etkisi vardır insanların ödemeye veya kabul etmeye istekli olduğu miktar belirli ürünler/hizmetler için.
Çapalama Önyargısının Yaygın Örnekleri
Demirleme önyargısının belki de en bariz örneği, daha önce de tartıştığımız gibi perakendedir.
Üstü çizili fiyatlar ya da “indirime” giren ürünlerin üzerindeki ‘eskiden / şimdi’ fiyat etiketleri tüketicinin dikkatini çekmede çok etkilidir.
Bunun nedeni, gerçekçi olarak o kadar değerli olmayabileceği gerçeğine bakılmaksızın, orijinal fiyatın çapa haline gelmesidir.
İndirimli fiyat, tek başına mutlak bir değer olarak değil, çıpaya göre değerlendirildiği için daha çok pazarlık hissi verir.
Benzer bir kavram maaş görüşmeleri için de geçerlidir. Her iki şekilde de geçerlidir! Bir işverenin ilk teklifi veya bir adayın beklenen aralığı, bu ikisinden herhangi biri, takip eden tüm görüşmenin dayandığı referans noktası olabilir.
Çıpalama önyargısı akademisyenlerde de mevcuttur. Örneğin, bir makalenin ilk birkaç bölümünün algılanan kalitesi, daha sonraki çalışmaların buna göre değerlendirilmesi için referans olabilir.
Demirleme Önyargısı Beyinde Nasıl Çalışır?
Demirleme önyargısının neden oluştuğundan bahsetmeden önce, demirlemenin bilinçaltı bir süreç olduğunu anlamanız gerekir. Bunun gerçekleştiğini fark etmezsiniz.
Psikologlar, demirleme önyargısının beyinde nasıl işlediğini iki ana teori ile açıklıyor:
- Doğrulayıcı hipotez testi
- Sabitleme ve ayarlama
İkisi de dikkatsiz ya da bilgisiz olmanızı gerektirmez, sadece insan olmanızı gerektirir. Önce bu kısmı anladığınızdan emin olsanız iyi olur.
Çıpalama yanlılığının ilk büyük nedeni doğrulayıcı hipotez testidir. Harici bir çapa sunulduğunda ortaya çıkar ve zihin bunu hemen bir aday olarak ele alır ve bu değerin makul görünmesini sağlayacak bilgileri seçici olarak aramaya başlar.
Çıpa yüksek olduğunda, insanların yüksek destekleyici bilgileri hatırlama olasılığı daha yüksektir. Çıpa düşük olduğunda ise bunun tam tersi gerçekleşir.
Her durumda, çapa açıkça rastgele veya alakasız olarak tanımlandığında bile başlangıç değerine doğru sürüklenen tahminler üretirsiniz.
İkinci mekanizma demirleme ve ayarlamadır ve bu mekanizma dış bir tetikleyiciye ihtiyaç duymaz. Herhangi bir çapa verilmediğinde, insanlar sezgilerinden ya da kısmi bilgilerinden yola çıkarak kendi çapalarını oluştururlar.
Dahili olarak oluşturulan bu tahmin, ayarlamaların aşamalı olarak yapıldığı referans noktası olan çapadır.
Harici veya dahili herhangi bir çapadan uzaklaşmak, çok fazla sahip olmadığımız bilişsel kontrol gerektirir.
Bu nedenle, insanlar tahminin maksimum düzeyde doğru olmasından ziyade, makul olduğunu hissettiklerinde ayarlamayı bırakma eğilimindedirler.
Çapalama Önyargısından Etkilenen Yaygın Hatalar
Sabitleme önyargısı, düşüncede yavaş bir kaymaya yol açar, öyle ki bizi erken bilgileri fazla ağırlıklandırmaya ve sonraki kanıtları az ağırlıklandırmaya yönlendirir.
Araştırmacılar ve verilerle doğrudan ilgilenenler, meslekten olmayanlar kadar güvenilir bir şekilde demir atarlar. Sadece vardıkları sonuçları gerekçelendirme konusunda daha iyidirler.
Gerekçe kulağa inandırıcı gelse de, önyargı ortadan kaldırılmamıştır.
Dolayısıyla, araştırma akran değerlendirmesinde veya öğrenci notlandırmasında, ilk izlenimler sonraki bilgiler hakkında yanlış yargılara yol açabilir.
Perakende satışa bakın. İndirimli fiyatlara aşırı değer biçmemiz çok yaygındır çünkü şişirilmiş “orijinal” değerlerle kıyaslandığında satış fiyatları yeterince iyi görünür.
Gerçekten indirimli olup olmadığını teyit etmek için indirimli fiyatları alternatiflerle karşılaştırmamak gibi bariz bir hata yapıyoruz.
Ve sonunda planladığımızdan daha fazla harcama yaparız. Elbette öyle olur, çünkü ilk fiyat maruziyeti satın alınabilirlik tanımımızı yeniden ayarlar.
Demirleme önyargısını bilen insanlar, içgörünün kendilerini koruduğunu varsaydıkları için yargılarına daha fazla güvenirler. Ne yazık ki, kasıtlı olarak karşı demirleme için çaba sarf etmediğiniz sürece bu böyle değildir.
Çapalama Önyargısından Kaçınma Stratejileri
Demirleme önyargısını tamamen ortadan kaldıramazsınız. Bu mümkün değildir çünkü demirleme otomatik ve büyük ölçüde bilinçaltı bir süreçtir.
Amacımız mutlak anlamda kaçınmak değil, hasar kontrolü, yani çapanın orada olduğunu fark etmeden önce ne kadar karar verebileceğini azaltmaktır.
Çıpayı zayıflatmanın en güvenilir yollarından biri, çıpanın neden yanlış olduğuna dair kasıtlı olarak nedenler üretmektir. Bu, beyninizi çapaya ters düşen bilgileri geri getirmeye zorlar.
Araştırmalar, insanların kendi tahminlerini yapmadan önce bir çıpaya karşı çıkmaları istendiğinde, çıpalama etkisinin azaldığını göstermektedir.
Ayrıca çapalara maruz kalmanızı ertelemeyi de deneyebilirsiniz. Bir çapa bir kez farkındalığa girdiğinde, görünmez olamaz.
Dolayısıyla, örneğin araştırmacılar, önceki literatürü incelemeden önce kendi bağımsız tahminlerini oluşturmalıdır. Fiyatlandırma ve müzakere için de, karşı tarafın rakamını duymadan önce kendi aralığınıza karar vermelisiniz.
Birden fazla bağımsız başlangıç noktası uygulaması da çıpalara maruz kalmanızı geciktirmekle ilgilidir. Sadece 3-4 farklı başlangıç noktası düşünerek ve her birini farklı nedenlerle gerekçelendirmeye çalışarak bir çıpanın etkisini azaltabilirsiniz.
Doğrusunu söylemek gerekirse, zaten bir çapanın etkisi altında olan bir beyin için karşı çapanın ve alternatiflerin düşünülmesi çok kolay değildir. Birileriyle tartışırsanız ya da bir yapay zeka aracını kendi yararınıza kullanırsanız daha başarılı olursunuz.
Tespit Edilemeyen Yapay Zeka Yapay Zeka Sohbeti, örneğin, bir çapanın neden yanlış olabileceğini kasıtlı olarak araştırmak için kullanılabilir.
Tek yapmanız gereken, sistemi açık bir şekilde çapaya karşı çıkmaya yönlendirmektir; bu da düşünce yapınızı genişletecektir.
Aşağıdaki widget'ta Yapay Zeka Dedektörümüzü ve İnsancıllaştırıcımızı keşfedin!
Son Düşünceler
Demirleme bir tür bilişsel önyargı olduğundan, bilinçaltı düzeyde gerçekleşir.
Elbette, bilinçli bir çaba sarf etmediğiniz sürece bilinçli farkındalığınızda olmayan şeyleri kesmek zordur. Doğal olarak bu şekilde düşünmeye yatkınız.
Mevcut ilk bilgilere dayanarak hızlı karar vermek çok verimli olsa da, aynı zamanda istismar edilebilir. Perakende fiyatlandırma, çıpalama önyargısı etrafında çalışır.
Çoğu zaman, aldığımız şeyin fiyatına bile değmediğini fark etmeden ‘sözde’ indirimli fiyatlara kanıyoruz. Veri ağırlıklı işlerde maliyet çok daha yüksektir.
Bir çıpaya karşı koymak için yalnızca zihninize güvenmek de en iyi yaklaşım değildir çünkü aynı zihin zaten çıpanın etkisi altındadır.
En iyisi, başlangıç bilgilerinizi açıklamadan başka biriyle kararlar üzerinde konuşmak veya çapalara meydan okumak için Algılanamayan Yapay Zeka kullanmaktır. Bu şekilde kararınızı tekrar kanıtlara doğru kaydırabilirsiniz.
Kontrol et Tespit Edilemeyen Yapay Zeka Bugün.